photo_2016-09-21_02-05-34

تاریخ ایران: رضا شعبانی

photo_2016-09-10_03-42-22

ادبیات تاریخی و دیوانسالاری ایران

فروردین ۱۶, ۱۳۹۵ Comments (0) کتاب ها

القاب قاجاریه (۱)

ازجمله طبقات اجتماعی ایران در دوره قاجار طبقه حاکمه بود. این طبقه خود شامل دو دسته عمده می شد؛ نخست  دولت که تمام سازمان‌ها و تشکیلات در شخص شاه خلاصه می‌شد دیگری روحانیون که از دیرباز بر قلب و روح مردم حکومت داشتند و برای حفظ و اعتبار و نفوذ خود می‌کوشیدند. در میان دسته نخست ، طبقه مرفه و نزدیکان دربار را می‌توان نام برد که شامل صدراعظم، وزرا، رجال و روحانیون عالی‌رتبه می‌شدند. خانواده‌های اعیان و اشرافی که از شهرهای مختلف به تهران آمده و یکی از افراد خانواده‌شان دارای شغل دولتی بود و سایر افراد خانواده به‌وسیله او تقاضاهای خود را به دولت می‌رساندند. اغلب این افراد بدون داشتن لیاقت و سن و سال به پست‌های مهم منصوب می‌شدند که غالباً نیز موروثی بود. القاب مخصوصی نیز برای این طبقه وجود داشت و نشان‌های دولتی در دوره قاجاریه از طرف شاه بهآنها داده می‌شد مثل «صاحب دیوان، مستوفی‌الممالک، منشی الممالک و…».

جدا از القاب شغلی اعطای لقب‌های توصیفی و امتیازی هم معمول بود و زیاده‌روی در دادن القاب در روزگار ناصرالدین‌شاه کار را به‌جایی رساند که ناگزیر آوردن القاب را در مکاتیب اداری و رسمی ممنوع ساختند. اجرا و فروش القاب و مناصب در دوره قاجار ماجرایی معروف و البته تأمل‌برانگیز است. درست است که دلیل این مسئله، بی‌کفایتی اقتصادی حکام قاجاری و تلاش آنان برای کسب درآمد از هر طریق بوده است، ولی شخصیت دون پایه شاهان این سلسله هم موجب می‌شد تا به‌جای اندیشیدن به مسائل اساسی مملکت به مسائل حاشیه‌ای و مبتذل مشغول باشند و حتی گاهی همان مسائل نظیر اعطای بی‌رویه القاب و مواجب و حتی فروشآنها را جلوه‌ای زشت‌تر می‌بخشید. این قبیل ماجراها همچنین نشانگر سبک نگرش و قدر همت درباریان قاجاری است. به عنوان مثال در دوره  قدرت فتحعلی شاه لقب دیوانی «اعتمادالدوله» همراه با «السلطنه» به شاهزادگان سلطنتی، بانوان حرم خود و مردان برجسته اعطا نمود. در عهد ناصرالدین‌شاه اعطای عناوین رسمی بیش‌ازپیش بالا گرفت.

بنابراین القاب و عناوین رسمی در دوره قاجاریه در سه بخش قابل‌بررسی است:

– تجدید قدرت در سلطنت فتحعلی شاه

– دوران نضج (پختگی) قدرت در سلطنت ناصرالدین‌شاه

– دوره انحطاط و اضمحلال در زمان سلطنت مظفر الدین شاه و احمدشاه.

اعطای القاب در انواع گوناگون به  توانایی‌های خاص افراد یا خاندان‌های حکومتی آنها در دوره قاجار بر می گشت. این خاندان ها که اغلب نقش اساسی در روند سیاسی کشور را داشتند، اغلب خواستار القاب گوناگون بودند. ازاین‌رو برای درک بهتر و شناخت عمیق تعاملات حکومت با افرادی که برای کسب لقب از انجام هر کاری فروگذاری نمی‌کردند، لازم است تا مطالعات تاریخی وسیعی در مورد افراد و خانواده‌های صاحبان لقب بر پایه تحلیل جایگاه هریک ازآنها انجام شود. گستردگی القاب در کنار اهمیت موردی و دقیق هر خاندان ضرورت پرداخت به هر خاندان و لقب را به صورت مجزا روشن می سازد. از این رو خانواده مشیر الدوله برای مطالعه موردی انتخاب گردید . بدین منظور کتاب حاضر در صدد شناخت خانواده‌های متعدد با لقب یکسان مشیرالدوله، شناسایی شرایط و دلایل شاهان قاجار در اعطای لقب مشیرالدوله در میان خانواده‌هایی با سوابق مختلف و کمک به شناخت علمی معادلات سیاسی در اعطای القاب و بالطبع تفویض مقامات حکومتی است ضمن این‌که اساساً چند مشیرالدوله و چه خانواده‌هایی موفق به کسب این لقب شده‌اند.

 

القاب قاجاریه (۱)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *